รู้ไหมว่าไตเป็นอวัยวะที่ "เงียบ" มากที่สุดชิ้นหนึ่งในร่างกาย? หมายความว่าแม้ไตจะค่อยๆ เสื่อมลงทีละนิด มันแทบไม่มีสัญญาณเตือนอะไรให้รู้สึกได้เลยในระยะแรก ไม่เจ็บ ไม่ปวด ไม่มีไข้ ชีวิตก็ดำเนินไปตามปกติ กว่าจะรู้ตัวว่าไตมีปัญหา บางคนไตเสียไปแล้วกว่า 50-60% เลยทีเดียว

นั่นจึงเป็นเหตุผลที่หลายคนได้ยินว่าตัวเองเป็นโรคไตเรื้อรัง (CKD) แล้วรู้สึกตกใจมาก เพราะไม่รู้สึกผิดปกติอะไรมาก่อนเลย แต่ถ้าลองมองย้อนกลับไปดูไลฟ์สไตล์ หลายคนอาจพบว่าตัวเองมีปัจจัยเสี่ยงอยู่แล้วโดยไม่เคยระวัง ไม่ว่าจะเป็นเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือแค่ชอบกินอาหารรสเค็มจัดเป็นประจำ

บทความนี้อยากชวนทุกคนมาทำความเข้าใจว่าทำไมสามสิ่งนี้ถึงเป็นศัตรูตัวร้ายของไต และเช็กว่าตัวเองอยู่ในกลุ่มเสี่ยงหรือเปล่า เพราะยิ่งรู้เร็ว โอกาสดูแลไตให้อยู่กับเราไปนานๆ ก็ยิ่งมีมากขึ้นเท่านั้น

ทำไมเบาหวาน ความดัน และความเค็ม ถึงทำร้ายไต?

ไตทำหน้าที่กรองของเสียออกจากเลือดวันละหลายสิบลิตร ผ่านหลอดเลือดฝอยเล็กๆ นับล้านเส้นที่อยู่ภายใน ถ้าน้ำตาลในเลือดสูงเรื้อรังอย่างที่เกิดในผู้ป่วยเบาหวาน น้ำตาลจะค่อยๆ ทำลายผนังหลอดเลือดฝอยเหล่านั้นจนหนาและแข็ง ระบบกรองก็ทำงานได้แย่ลงเรื่อยๆ ส่วนความดันโลหิตสูงก็เหมือนเปิดน้ำแรงเกินไปในท่อเล็กๆ แรงดันที่สูงจะทำลายหลอดเลือดไตโดยตรง และทั้งสองโรคนี้มักเดินคู่กัน ทำให้ไตเสื่อมเร็วกว่าปกติ สำหรับการกินเค็มจัด ไตต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อขับโซเดียมส่วนเกินออก และยังทำให้ความดันโลหิตพุ่งสูงตามมาด้วย เรียกได้ว่าสามปัจจัยนี้ "ช่วยกัน" ทำร้ายไตแบบไม่รู้ตัวเลย

สัญญาณเตือนที่มักถูกมองข้าม

แม้ไตจะ "เงียบ" แต่ก็มีสัญญาณเล็กๆ ที่หลายคนมองข้ามอยู่บ้าง เช่น ปัสสาวะมีฟองมากผิดปกติ (ซึ่งอาจหมายถึงมีโปรตีนรั่วออกมา) ขาบวมหรือตาบวมตอนเช้า อ่อนเพลียง่ายโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน หรือปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน สัญญาณพวกนี้เกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ ทำให้คนส่วนใหญ่มักไม่ได้เชื่อมโยงกับไต แต่ถ้าคุณมีปัจจัยเสี่ยงอยู่แล้วและเริ่มสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ การตรวจไตน่าจะเป็นสิ่งแรกที่ควรทำ อย่ารอให้อาการชัดขึ้นก่อน เพราะตอนนั้นไตอาจเสียหายไปมากแล้ว

ตรวจไตทำได้ง่ายกว่าที่คิด

ข่าวดีคือการประเมินสุขภาพไตไม่ได้ยุ่งยากอะไรเลย มีแค่สามอย่างหลักที่หมอจะดู ได้แก่ ตรวจปัสสาวะหาโปรตีน (Urine Protein) เพื่อดูว่าไตรั่วหรือเปล่า, ตรวจเลือดดูค่า Creatinine ที่บอกว่าของเสียสะสมในเลือดมากแค่ไหน และคำนวณค่า eGFR ซึ่งเป็นตัวเลขที่บอกประสิทธิภาพการทำงานของไตได้ตรงที่สุด เพียงแค่นี้ก็รู้ได้แล้วว่าไตของเราอยู่ในสภาพไหน ตอนนี้ที่ W Medical Hospital สมุทรสาคร มีบริการ ตรวจปัสสาวะหาโปรตีนฟรี รู้ผลเร็ว เหมาะสำหรับคนที่อยากเริ่มต้นเช็กสุขภาพไตโดยไม่ต้องรอนาน

  • เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และการกินเค็มจัด คือสามปัจจัยเสี่ยงหลักที่ทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น
  • ไตเสื่อมในระยะแรกมักไม่มีอาการชัดเจน ทำให้หลายคนไม่รู้ตัวจนกว่าจะสายเกินไป
  • ปัสสาวะมีฟอง ขาบวม อ่อนเพลียผิดปกติ อาจเป็นสัญญาณเตือนจากไตที่ไม่ควรมองข้าม
  • การตรวจไตทำได้ง่ายด้วย 3 อย่าง คือ Urine Protein, Creatinine และ eGFR
  • ยิ่งรู้เร็วยิ่งดี โอกาสชะลอการเสื่