Pap Smear คืออะไร และสำคัญอย่างไร
Pap smear (แพป สเมียร์) คือการตรวจคัดกรองโดยเก็บเซลล์บริเวณปากมดลูกไปตรวจดูความผิดปกติใต้กล้องจุลทรรศน์ จุดประสงค์คือค้นหา เซลล์ที่เปลี่ยนแปลงในระยะก่อนเป็นมะเร็ง เพื่อรักษาได้ทันก่อนพัฒนาเป็นมะเร็งปากมดลูก
มะเร็งปากมดลูกเป็นหนึ่งในมะเร็งที่พบบ่อยในผู้หญิงไทย ข้อมูล GLOBOCAN 2020 ประเมินว่าประเทศไทยมีผู้ป่วยรายใหม่ประมาณ 9,000 รายต่อปี แต่โรคนี้มีลักษณะพิเศษคือ ใช้เวลาหลายปีกว่าจะเปลี่ยนจากเซลล์ผิดปกติเป็นมะเร็ง การคัดกรองสม่ำเสมอจึงช่วยป้องกันโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ควรเริ่มตรวจเมื่ออายุเท่าไร และตรวจบ่อยแค่ไหน
แนวทางของแต่ละองค์กรแตกต่างกันเล็กน้อย โดยสรุปได้ดังนี้
แนวทางขององค์การอนามัยโลก (WHO)
- ผู้หญิงทั่วไปควรเริ่มคัดกรองที่อายุ 30 ปี
- WHO แนะนำ การตรวจ HPV DNA เป็นวิธีที่ควรใช้ โดยตรวจทุก 5–10 ปีหากผลปกติ
- หากใช้การตรวจเซลล์วิทยา (Pap smear) แนะนำให้ตรวจ ทุก 3 ปี
- ผู้หญิงที่ติดเชื้อ HIV ควรเริ่มเร็วขึ้นที่อายุ 25 ปี และตรวจถี่ขึ้น
แนวทางในประเทศไทย
ราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทยและกระทรวงสาธารณสุขแนะนำให้ผู้หญิงที่เคยมีเพศสัมพันธ์เริ่มตรวจคัดกรอง โดยทั่วไปที่อายุประมาณ 21–30 ปี ขึ้นกับแนวทางและความเสี่ยงของแต่ละบุคคล ปัจจุบันสิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติครอบคลุมการคัดกรองสำหรับผู้หญิงอายุ 30–60 ปี ทุก 5 ปี (ทั้ง HPV DNA test และ Pap smear ตามความพร้อมของหน่วยบริการ) ควรตรวจสอบเงื่อนไขล่าสุดกับสถานพยาบาลอีกครั้ง
ความถี่โดยทั่วไป
- Pap smear อย่างเดียว: ทุก 3 ปี (บางแนวทางแนะนำทุก 1–3 ปี ตามดุลยพินิจแพทย์)
- HPV DNA test: ทุก 5 ปี
- ตรวจร่วม (Pap + HPV): ทุก 5 ปี ตามแนวทางสหรัฐอเมริกา (USPSTF, ACS)
- หยุดตรวจ: โดยทั่วไปที่อายุ 65 ปี หากผลปกติต่อเนื่องและไม่มีความเสี่ยงสูง แต่ควรให้แพทย์ประเมินเป็นรายบุคคล
หมายเหตุ: แม้จะฉีดวัคซีน HPV แล้ว ก็ยังต้องตรวจคัดกรองตามกำหนด เพราะวัคซีนไม่ครอบคลุมเชื้อ HPV ทุกสายพันธุ์
ใครบ้างที่อาจต้องตรวจบ่อยขึ้น
บางกลุ่มมีความเสี่ยงสูงกว่าทั่วไปและแพทย์อาจแนะนำให้ตรวจถี่ขึ้น เช่น
- ผู้ติดเชื้อ HIV หรือผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ (เช่น ผู้ที่ได้รับยากดภูมิหลังปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้สเตียรอยด์ระยะยาว)
- ผู้ที่เคยมีผลตรวจผิดปกติ หรือเคยรักษารอยโรคก่อนมะเร็งระดับ CIN 2 ขึ้นไป
- ผู้ที่เคยตรวจพบ HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูงชนิดต่อเนื่อง
- ผู้ที่สูบบุหรี่ (บุหรี่ทำให้ร่างกายกำจัดเชื้อ HPV ได้ลดลง)
- ผู้ที่ไม่เคยตรวจคัดกรองมานานหลายปี
- ผู้ที่มารดาเคยได้รับยา DES ระหว่างตั้งครรภ์ (พบได้น้อยมาก)
ผลตรวจผิดปกติ: ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง
ผู้หญิงจำนวนมากตกใจเมื่อได้ยินว่า "ผลผิดปกติ" แต่ส่วนใหญ่เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงของเซลล์ระดับเล็กน้อย ซึ่งมักหายได้เองหรือรักษาได้ง่ายเมื่อพบเร็ว ผลที่พบบ่อย เช่น
- ASC-US: เซลล์เปลี่ยนแปลงเล็กน้อยที่ยังบอกความหมายไม่ชัด
- LSIL: รอยโรคระดับต่ำ มักสัมพันธ์กับการติดเชื้อ HPV
- HSIL: รอยโรคระดับสูง ต้องได้รับการประเมินและรักษาอย่างใกล้ชิด
- AGC: เซลล์ต่อมผิดปกติ ต้องตรวจเพิ่มเติม
ขั้นตอนติดตามภายใต้การดูแลของแพทย์
- ตรวจ HPV DNA เพิ่มเติม เพื่อดูว่ามีเชื้อสายพันธุ์เสี่ยงสูงหรือไม่
- ส่องกล้องตรวจปากมดลูก (Colposcopy) เพื่อดูตำแหน่งที่ผิดปกติอย่างละเอียด
- ตัดชิ้นเนื้อตรวจ (Biopsy) เพื่อยืนยันระดับของรอยโรค
- การรักษา เช่น การจี้ด้วยความเย็น หรือการตัดปากมดลูกด้วยห่วงไฟฟ้า (LEEP) ในรายที่จำเป็น
- นัดตรวจซ้ำ ตามกำหนดของแพทย์ ซึ่งสำคัญไม่แพ้การรักษา
การรักษาและระยะเวลานัดติดตามขึ้นกับผลตรวจ อายุ และความเสี่ยงของแต่ละคน จึงไม่ควรตัดสินใจเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์
HPV กับมะเร็งปากมดลูก: ข้อมูลที่คนไทยควรรู้
มะเร็งปากมดลูกเกือบทั้งหมดเกิดจากการติดเชื้อ Human Papillomavirus (HPV) สายพันธุ์เสี่ยงสูง โดยสายพันธุ์ 16 และ 18 เป็นสาเหตุของมะเร็งปากมดลูกราว 70% เชื้อนี้ติดต่อทางการมีเพศสัมพันธ์และพบได้บ่อยมาก ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ส่วนใหญ่มักติดเชื้อในช่วงใดช่วงหนึ่งของชีวิต ร่างกายสามารถกำจัดเชื้อได้เองในหลายราย การติดเชื้อ ต่อเนื่อง เท่านั้นที่เพิ่มความเสี่ยงเกิดมะเร็ง
วิธีป้องกัน
- ฉีดวัคซีน HPV: ประเทศไทยบรรจุวัคซีนในโครงการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคสำหรับเด็กหญิงชั้น ป.5 ส่วนวัคซีนชนิด 9 สายพันธุ์ครอบคลุมสายพันธุ์เสี่ยงสูงได้ราว 90% ของมะเร็งปากมดลูก ผู้ใหญ่ควรปรึกษาแพทย์ว่าเหมาะกับตนเองหรือไม่
- ตรวจคัดกรองสม่ำเสมอ ตามช่วงอายุและความเสี่ยง
- ใช้ถุงยางอนามัย ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงได้บางส่วน แต่ไม่ป้องกันได้ทั้งหมด
- ไม่สูบบุหรี่
นอกจากนี้ WHO ได้ตั้งเป้าหมาย 90-70-90 ภายในปี 2030 คือ เด็กหญิง 90% ได้รับวัคซีนก่อนอายุ 15 ปี ผู้หญิง 70% ได้รับการคัดกรองด้วยวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงภายในอายุ 35 และ 45 ปี และ 90% ของผู้ที่พบรอยโรคได้รับการรักษา
เตรียมตัวก่อนตรวจ Pap Smear
- เลือกวันที่ ไม่มีประจำเดือน (ช่วงหลังหมดประจำเดือนประมาณ 1 สัปดาห์เหมาะที่สุด)
- งดมีเพศสัมพันธ์ 24–48 ชั่วโมง ก่อนตรวจ
- งดสวนล้างช่องคลอด และงดใช้ยาหรือครีมทางช่องคลอด ก่อนตรวจ 24–48 ชั่วโมง ยกเว้นแพทย์สั่ง
- แจ้งแพทย์หากตั้งครรภ์ มีเลือดออกผิดปกติ หรือมีประวัติผลตรวจผิดปกติ
การตรวจใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที อาจรู้สึกไม่สบายตัวเล็กน้อยแต่ไม่ควรเจ็บมาก
สรุป
การตรวจ Pap smear และ HPV DNA เป็นเครื่องมือคัดกรองที่พิสูจน์แล้วว่าลดการเกิดและเสียชีวิตจากมะเร็งปากมดลูกได้ ผู้หญิงที่เคยมีเพศสัมพันธ์ควรเริ่มตรวจตามแนวทางและตรวจต่อเนื่องสม่ำเสมอ หากผลผิดปกติ ไม่ต้องตื่นตระหนก เพราะส่วนใหญ่รักษาได้ผลดีเมื่อพบเร็วและติดตามภายใต้การดูแลของแพทย์
ปรึกษาทีมแพทย์ รู้ก่อนดี
หากไม่แน่ใจว่าควรตรวจเมื่อไร มีปัจจัยเสี่ยง หรือกังวลเกี่ยวกับผลตรวจ ทีมงาน รู้ก่อนดี โดยบริษัท เจียรักษา จำกัด ร่วมกับโรงพยาบาลพันธมิตรในสมุทรสาคร พร้อมให้ข้อมูลและช่วยประสานนัดหมายอย่างเป็นส่วนตัว ไม่ตัดสิน
ติดต่อเราผ่าน LINE @roogondee หรือเยี่ยมชม roogondee.com
แหล่งอ้างอิง
- World Health Organization. WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention, 2nd ed., 2021.
- World Health Organization. Global strategy to accelerate the elimination of cervical cancer as a public health problem, 2020.
- Sung H, et al. Global Cancer Statistics 2020: GLOBOCAN. CA Cancer J Clin. 2021.
- Fontham ETH, et al. Cervical cancer screening for individuals at average risk: 2020 guideline update from the American Cancer Society. CA Cancer J Clin. 2020.
- US Preventive Services Task Force. Screening for cervical cancer. JAMA. 2018.
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือแทนคำแนะนำของแพทย์ กรุณาปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินตามความเสี่ยงของแต่ละบุคคล