ตรวจ Pap Smear ต้องทำบ่อยแค่ไหน? คู่มือครบถ้วนสำหรับผู้หญิงทุกวัย
มะเร็งปากมดลูกเป็นหนึ่งในมะเร็งที่พบบ่อยในผู้หญิงไทย แต่ก็เป็นมะเร็งที่ ป้องกันและตรวจพบได้ตั้งแต่ระยะก่อนเป็นมะเร็ง เพราะเซลล์ปากมดลูกมักใช้เวลาหลายปีกว่าจะเปลี่ยนจากเซลล์ผิดปกติเล็กน้อยไปเป็นมะเร็ง การตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกอย่าง Pap smear จึงเป็นหนึ่งในการตรวจสุขภาพเพศหญิงที่คุ้มค่าที่สุด บทความนี้สรุปว่าควรตรวจเมื่อไร บ่อยแค่ไหน และต้องทำอย่างไรหลังรู้ผล
Pap Smear คืออะไร
Pap smear (แป๊ปสเมียร์) คือการเก็บเซลล์จากบริเวณปากมดลูกด้วยแปรงหรือไม้ขนาดเล็ก แล้วส่งตรวจใต้กล้องจุลทรรศน์ เพื่อหาเซลล์ที่เปลี่ยนแปลงผิดปกติ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณเตือนก่อนเป็นมะเร็ง การตรวจใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที อาจรู้สึกแน่นหรือไม่สบายเล็กน้อย แต่โดยทั่วไปไม่เจ็บมาก
ผู้หญิงควรตรวจเมื่อไร และบ่อยแค่ไหน
คำแนะนำของแต่ละองค์กรแตกต่างกันเล็กน้อย แต่หลักการใกล้เคียงกัน ได้แก่
- อายุต่ำกว่า 21 ปี: แนวทางส่วนใหญ่ เช่น U.S. Preventive Services Task Force (USPSTF) ยังไม่แนะนำให้ตรวจคัดกรองในคนที่ไม่มีอาการ
- อายุ 21–29 ปี: ตรวจ Pap smear ทุก 3 ปี (ตามแนวทาง USPSTF) ส่วน American Cancer Society (ACS) แนะนำให้เริ่มที่อายุ 25 ปี
- อายุ 30–65 ปี: เลือกได้ 3 แบบ คือ Pap smear ทุก 3 ปี, HPV test อย่างเดียวทุก 5 ปี หรือตรวจ Pap ร่วมกับ HPV (co-testing) ทุก 5 ปี
- อายุมากกว่า 65 ปี: หยุดตรวจได้ หากผลตรวจก่อนหน้านี้ปกติอย่างต่อเนื่องและไม่เคยมีรอยโรคระดับรุนแรง ควรปรึกษาแพทย์ก่อนตัดสินใจ
- ผู้ที่ตัดมดลูกพร้อมปากมดลูกด้วยเหตุผลที่ไม่ใช่มะเร็งหรือรอยโรคก่อนมะเร็ง: โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องตรวจต่อ
องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำให้ใช้ HPV DNA test เป็นวิธีหลักตั้งแต่อายุ 30 ปี โดยตรวจซ้ำทุก 5–10 ปี และแนะนำให้ผู้ที่ติดเชื้อ HIV ตรวจถี่ขึ้น คือทุก 3–5 ปี
สำหรับในประเทศไทย ผู้หญิงอายุ 30–60 ปีมักมีสิทธิ์รับการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกตามสิทธิหลักประกันสุขภาพ รูปแบบและความถี่อาจแตกต่างกันตามพื้นที่ จึงควรสอบถามสถานพยาบาลใกล้บ้านเพิ่มเติม
กลุ่มที่อาจต้องตรวจถี่กว่าปกติ
- ผู้ที่เคยมีผลตรวจผิดปกติหรือเคยรักษารอยโรคที่ปากมดลูก
- ผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ติดเชื้อ HIV หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน
- ผู้ที่เคยสัมผัสยา DES ตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดา
แพทย์จะเป็นผู้กำหนดความถี่ที่เหมาะสมกับประวัติของแต่ละคน
Pap Smear ต่างจาก HPV Test อย่างไร
สองการตรวจนี้มักถูกสับสน ทั้งที่ตรวจสิ่งที่ต่างกัน
- Pap smear ตรวจหา เซลล์ที่ผิดปกติ ที่ปากมดลูก
- HPV test ตรวจหา เชื้อไวรัส HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูง ซึ่งเป็นสาเหตุของมะเร็งปากมดลูกเกือบทั้งหมด โดยสายพันธุ์ 16 และ 18 รวมกันเป็นสาเหตุของมะเร็งปากมดลูกประมาณ 70%
งานวิจัยขนาดใหญ่หลายชิ้น รวมถึงการศึกษาในยุโรป พบว่า HPV test มีความไวในการตรวจหารอยโรคระดับก่อนมะเร็งสูงกว่า Pap smear ทำให้ตรวจห่างได้ถึงทุก 5 ปี อย่างไรก็ตาม การติดเชื้อ HPV พบได้บ่อยในคนอายุน้อยและมักหายไปเอง จึงนิยมใช้ HPV test ในผู้หญิงอายุ 30 ปีขึ้นไป
ข้อควรจำ: วัคซีน HPV ช่วยลดความเสี่ยงได้มาก แต่ไม่ครอบคลุมทุกสายพันธุ์ ผู้ที่ฉีดวัคซีนแล้วจึงยังควรตรวจคัดกรองตามกำหนด
ผลการตรวจและความหมาย
ผล Pap smear มักรายงานตามระบบ Bethesda ซึ่งแบ่งผลหลัก ๆ ได้ดังนี้
ผลปกติ (Negative / NILM)
ไม่พบเซลล์ผิดปกติ ให้ตรวจซ้ำตามช่วงเวลาที่แนะนำตามอายุ
ผลผิดปกติ (Abnormal)
- ASC-US: พบเซลล์สความัสที่ผิดปกติเล็กน้อยและยังระบุสาเหตุไม่ชัด เป็นผลผิดปกติที่พบบ่อยที่สุด แพทย์มักตรวจ HPV เพิ่มหรือตรวจ Pap ซ้ำ
- LSIL: รอยโรคระดับต่ำ มักสัมพันธ์กับการติดเชื้อ HPV และหลายรายหายได้เอง แพทย์อาจติดตามหรือส่องกล้องตรวจปากมดลูก
- HSIL: รอยโรคระดับสูง มีโอกาสพัฒนาเป็นมะเร็งได้ จำเป็นต้องตรวจเพิ่มเติมและรักษา
- AGC: พบเซลล์ต่อมผิดปกติ ต้องตรวจละเอียด อาจรวมถึงการตรวจโพรงมดลูก
ผลผิดปกติไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง ส่วนใหญ่เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงของเซลล์ที่ติดตามหรือรักษาได้ผลดีหากพบเร็ว
การเตรียมตัวและสิ่งที่คาดหวัง
ก่อนตรวจ
- นัดตรวจในช่วงที่ ไม่มีประจำเดือน ควรเว้นจากวันที่มีเลือดออกมาก
- งดมีเพศสัมพันธ์ งดสวนล้างช่องคลอด และงดใช้ยาหรือครีมทางช่องคลอด อย่างน้อย 48 ชั่วโมงก่อนตรวจ
- แจ้งแพทย์เกี่ยวกับประวัติการตรวจครั้งก่อน ยาที่ใช้ การตั้งครรภ์ และอาการผิดปกติที่มี
ระหว่างตรวจ
คุณจะนอนบนเตียงตรวจ แพทย์หรือพยาบาลจะใช้เครื่องมือถ่างช่องคลอดเบา ๆ เพื่อมองเห็นปากมดลูก แล้วเก็บเซลล์ด้วยแปรงเล็ก ขั้นตอนใช้เวลาไม่เกิน 5–10 นาที หากรู้สึกไม่สบาย บอกผู้ตรวจได้ทันที และการหายใจลึก ๆ ช่วยผ่อนคลายกล้ามเนื้อได้
หลังตรวจ
อาจมีเลือดออกเล็กน้อยหรือตกขาวปนเลือดได้ ซึ่งมักหายเองภายใน 1–2 วัน โดยทั่วไปผลตรวจจะทราบภายในประมาณ 1–3 สัปดาห์ ขึ้นกับสถานพยาบาล
เมื่อไรควรปรึกษาแพทย์หลังการตรวจ
ควรพบแพทย์เร็วที่สุด หากพบอาการต่อไปนี้ ไม่ว่าผลตรวจครั้งก่อนจะปกติหรือไม่
- เลือดออกทางช่องคลอดผิดปกติ เช่น เลือดออกระหว่างรอบเดือน หลังมีเพศสัมพันธ์ หรือหลังหมดประจำเดือน
- ตกขาวผิดปกติ มีกลิ่นรุนแรง หรือมีสีเปลี่ยนไป
- ปวดท้องน้อยหรือปวดเชิงกรานเรื้อรัง
- เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
- มีไข้ ปวดมาก หรือเลือดออกมากผิดปกติหลังการตรวจ
หากได้รับแจ้งว่า ผลผิดปกติ อย่าตื่นตระหนก แต่ไม่ควรเพิกเฉย ให้นัดพบแพทย์ตามกำหนดเพื่อตรวจยืนยัน เช่น การส่องกล้องตรวจปากมดลูก (colposcopy) และตัดชิ้นเนื้อตรวจ การติดตามอย่างต่อเนื่องคือหัวใจที่ทำให้รอยโรคระยะแรกไม่ลุกลาม
สรุป
การตรวจ Pap smear และ HPV test ช่วยตรวจพบรอยโรคก่อนมะเร็งได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น หลักง่าย ๆ คือเริ่มตรวจเมื่ออายุ 21–25 ปี ตรวจต่อเนื่องตามช่วงเวลาที่แนะนำ จนถึงประมาณ 65 ปี และพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการผิดปกติ ความถี่ที่เหมาะสมอาจต่างกันตามประวัติสุขภาพของแต่ละคน การปรึกษาแพทย์จึงช่วยให้วางแผนได้ตรงกับตัวคุณที่สุด
ข้อมูลอ้างอิง: คำแนะนำจาก American Cancer Society (2020), U.S. Preventive Services Task Force (2018), องค์การอนามัยโลก (WHO) และระบบรายงานผล Bethesda บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือแทนคำแนะนำของแพทย์
ต้องการคำแนะนำเรื่องการตรวจคัดกรอง?
หากคุณยังไม่แน่ใจว่าควรตรวจเมื่อไร หรือกำลังกังวลกับผลตรวจ ทีมงานรู้ก่อนดีพร้อมให้คำปรึกษาอย่างเป็นกันเองและเป็นความลับ ผ่านความร่วมมือกับโรงพยาบาลพันธมิตรในสมุทรสาคร ติดต่อเราได้ที่ LINE @roogondee หรือเยี่ยมชม roogondee.com เพื่อนัดหมายและดูแลสุขภาพของคุณอย่างมั่นใจ