รู้ไหมว่า "ไต" ของเราทำงานหนักทุกวัน กรองของเสียออกจากเลือดกว่า 200 ลิตรต่อวัน โดยที่เราแทบไม่เคยนึกถึงมันเลย แต่สิ่งที่น่ากังวลกว่านั้นคือ เวลาไตเริ่มมีปัญหา มันมักจะ "เงียบ" มากจนเราไม่รู้ตัวเลยสักนิด

โรคไตเรื้อรัง (CKD — Chronic Kidney Disease) ในระยะแรก ๆ นั้นไม่มีอาการเตือนชัดเจนเลย ไม่ปวดหลัง ไม่บวมขา ปัสสาวะก็ดูปกติ กินได้ นอนหลับได้ ใช้ชีวิตได้ตามปกติทุกอย่าง แต่เบื้องหลังนั้น เนื้อไตกำลังค่อย ๆ เสื่อมสภาพลงทีละน้อยโดยไม่มีสัญญาณเตือนใด ๆ ทั้งสิ้น

นั่นแหละคือเหตุผลที่หลายคนมักรู้ว่าตัวเองเป็นโรคไตก็ต่อเมื่อเข้าสู่ระยะที่ 3–4 แล้ว ซึ่งการรักษาและการดูแลก็ยากขึ้นกว่าเดิมมาก การรู้ก่อน จึงสำคัญมาก ๆ จริง ๆ

ทำไมไตถึงเสื่อมโดยไม่รู้ตัว?

ไตมีหน่วยกรองเล็ก ๆ ที่เรียกว่า "เนฟรอน" อยู่กว่า 1 ล้านหน่วยในไตแต่ละข้าง เมื่อเนฟรอนบางส่วนเสียหายหรือเสื่อมสภาพ เนฟรอนที่เหลือจะทำงานชดเชยแทน ทำให้ร่างกายยังรู้สึกปกติดีอยู่ กว่าจะเริ่มมีอาการ ไตมักต้องเสียหายไปแล้วกว่า 50% ขึ้นไป สาเหตุที่พบบ่อยได้แก่ โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง การกินยาแก้ปวดบางชนิดนาน ๆ รวมถึงพันธุกรรมและนิสัยการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น กินเค็มจัด ดื่มน้ำน้อย หรือพักผ่อนไม่เพียงพอ

โปรตีนในปัสสาวะ สัญญาณเล็ก ๆ ที่ตรวจเจอได้

แม้ระยะแรกจะไม่มีอาการให้รู้สึก แต่มีสิ่งหนึ่งที่ "ตรวจจับได้" ก่อนเลย คือ "โปรตีนในปัสสาวะ" หรือที่เรียกว่า Proteinuria โดยปกติแล้วไตที่ดีจะกักโปรตีนไว้ในเลือด ไม่ปล่อยให้รั่วออกมากับปัสสาวะ แต่เมื่อไตเริ่มเสื่อม ตัวกรองจะหละหลวมขึ้น โปรตีนจึงรั่วออกมา การตรวจพบโปรตีนในปัสสาวะจึงเป็นสัญญาณเบื้องต้นที่ช่วยให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงและวางแผนดูแลได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ ก่อนที่ไตจะเสียหายไปมากกว่านี้

ใครบ้างที่ควรตรวจไตสม่ำเสมอ?

ไม่ใช่แค่ผู้สูงอายุเท่านั้นที่ควรระวัง คนในกลุ่มเสี่ยงต่อไปนี้ควรตรวจคัดกรองไตเป็นประจำทุกปี ได้แก่ ผู้ที่เป็นเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง คนที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไต ผู้ที่ใช้ยาแก้ปวดหรือยาสมุนไพรบางชนิดเป็นประจำ คนที่ดื่มน้ำน้อยหรือมีนิสัยกินอาหารรสเค็มจัดเป็นเวลานาน รวมถึงผู้ที่มีอายุ 40 ปีขึ้นไปที่ยังไม่เคยตรวจสุขภาพโดยละเอียด แม้จะไม่มีโรคประจำตัวก็ตาม

  • โรคไตเรื้อรังระยะแรกมักไม่มีอาการเตือน รู้ตัวช้าได้ง่ายมาก
  • โปรตีนในปัสสาวะเป็นสัญญาณบ่งชี้ภาวะไตเสื่อมที่ตรวจเจอได้ตั้งแต่ระยะต้น
  • ผู้ป่วยเบาหวาน ความดันสูง หรือมีประวัติครอบครัวเป็นโรคไต ควรตรวจคัดกรองทุกปี
  • การตรวจพบเร็วช่วยให้มีทางเลือกในการดูแลและชะลอการเสื่อมของไตได้มากขึ้น
  • ปรับพฤติกรรม ดื่มน้ำให้เพียงพอ ลดเค็ม ลดหวาน ช่วยถนอมไตได้ในระยะยาว

ถ้าอ่านมาถึงตรงนี้แล้วเริ่มนึกขึ้นมาว่า "เราตรวจไตครั้งสุดท้ายเมื่อไหร่นะ?" นั่นแหละคือสัญญาณที่ดีว่าถึงเวลาแล้ว ตอนนี้ W Medical Hospital สมุทรสาคร เปิดให้ตรวจปัสสาวะหาโปรตีนฟรี เพื่อคัดกรองภาวะไตเสื่อมตั้งแต่เนิ่น ๆ ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ roogondee.com หรือจะทักไลน์ @roogondee ได้เลยนะคะ อย่ารอให้มีอาการก่อนแล้วค่อยมาตรวจ เพราะอาการมักจะมาช้ากว่าที่ไตจะเสียหายไปแล้วมาก 🩺