รู้ไหมว่าไตของเราทำงานหนักแทบทุกวินาที กรองของเสียออกจากเลือด ควบคุมความดัน ปรับสมดุลน้ำและเกลือแร่ในร่างกาย — แต่ที่น่ากลัวที่สุดคือ ถ้าไตเริ่มมีปัญหา มันแทบไม่บอกเราเลย ไม่ปวด ไม่มีไข้ ไม่มีอาการชัดเจนในระยะแรก หลายคนเลยรู้ตัวก็ตอนที่ไตเสื่อมไปมากแล้ว

ข้อมูลจากกระทรวงสาธารณสุขระบุว่า คนไทยป่วยเป็นโรคไตเรื้อรัง (CKD) มากกว่า 8 ล้านคน และส่วนใหญ่ไม่รู้ตัวเลยว่าตัวเองอยู่ในกลุ่มเสี่ยง โดยเฉพาะคนที่มีโรคประจำตัวอย่างเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง ซึ่งเป็น 2 สาเหตุหลักที่ทำให้ไตเสื่อมเร็วกว่าปกติ

ดังนั้นถ้าอยากดูแลไตให้อยู่กับเราไปนาน ๆ วิธีที่ดีที่สุดคือ "รู้ก่อน" เพราะยิ่งจับสัญญาณได้เร็ว โอกาสชะลอความเสื่อมก็ยิ่งมีมากขึ้นตามไปด้วย

ทำไมต้องตรวจปัสสาวะหาโปรตีน (Urine Protein)?

ปกติแล้วไตที่ทำงานได้ดีจะกรองโปรตีนเอาไว้ในร่างกาย ไม่ปล่อยให้รั่วออกมาในปัสสาวะ แต่ถ้าไตเริ่มมีปัญหา ผนังของหน่วยกรองในไตจะเสียหาย ทำให้โปรตีนหลุดออกมากับปัสสาวะได้ ภาวะนี้เรียกว่า Proteinuria หรือโปรตีนในปัสสาวะสูง ซึ่งถือเป็นสัญญาณเตือนของโรคไตตั้งแต่ระยะต้น ๆ

ที่น่าสนใจคือการตรวจนี้ ง่ายมาก ไม่ต้องงดน้ำ ไม่ต้องงดอาหาร แค่เก็บตัวอย่างปัสสาวะมาตรวจในห้องแล็บก็รู้ผลได้แล้ว ถือเป็นการตรวจคัดกรองที่คุ้มค่ามาก เพราะสามารถบอกได้ตั้งแต่ระยะแรก ก่อนที่จะมีอาการอื่น ๆ ตามมา

ใครบ้างที่ควรตรวจไตเป็นประจำ?

ไม่ใช่แค่คนที่รู้สึกว่าตัวเองป่วยเท่านั้นที่ควรตรวจ จริง ๆ แล้วมีกลุ่มเสี่ยงที่ควรหมั่นตรวจเช็กไตอยู่เสมอ เพราะร่างกายของกลุ่มนี้มีโอกาสที่ไตจะเสื่อมเร็วกว่าคนทั่วไป ได้แก่

  • ผู้ที่ป่วยเป็น เบาหวาน หรือ ความดันโลหิตสูง เพราะสองโรคนี้เป็นตัวทำลายหลอดเลือดเล็กในไตโดยตรง
  • คนที่ ใช้ยาแก้ปวดบ่อย ๆ หรือกินยาสมุนไพรที่ไม่ทราบส่วนผสมแน่ชัด
  • ผู้ที่มี ประวัติครอบครัวเป็นโรคไต เพราะพันธุกรรมมีส่วนเกี่ยวข้อง
  • คนที่ ดื่มน้ำน้อย เป็นประจำ หรือมีนิ่วในไต
  • ผู้ที่ อายุ 40 ปีขึ้นไป เพราะการทำงานของไตจะค่อย ๆ ลดลงตามอายุ

ดูแลไตอย่างไรให้อยู่กับเรานาน ๆ

นอกจากการตรวจคัดกรองเป็นประจำแล้ว ไลฟ์สไตล์ประจำวันก็มีผลต่อสุขภาพไตโดยตรง การดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ (ประมาณ 6–8 แก้วต่อวันสำหรับคนทั่วไป) ช่วยให้ไตกรองของเสียได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น การลดอาหารเค็มจัดและอาหารแปรรูปก็ช่วยลดภาระไตได้เยอะเช่นกัน และถ้ามีโรคประจำตัวอย่างเบาหวานหรือความดัน การคุมระดับน้ำตาลและความดันให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสมถือเป็นการปกป้องไตที่ดีที่สุดวิธีหนึ่ง

สิ่งที่ต้องระวังอีกอย่างคือการใช้ยาต่าง ๆ โดยเฉพาะยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เช่น ไอบูโพรเฟน หรือยาลดอักเสบที่ซื้อกินเองบ่อย ๆ ยากลุ่มนี้ถ้าใช้นาน ๆ อาจส่งผลเสียต่อไตได้โดยที่เราไม่รู้ตัว ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้เสมอ

  • โรคไตระยะแรกมักไม่มีอาการ การตรวจคัดกรองสม่ำเสมอจึงสำคัญมาก
  • การตรวจ Urine Protein เป็นวิธีจับสัญญาณเตือนไตได้ตั้งแต่ต้น ไม่ต้องงดน้ำหรืองดอาหาร
  • กลุ่มเสี่ยงหลัก ได้แก่ ผู้ป่วยเบาหวาน ความดัน คนที่ใ