รู้ไหมว่าไตของเราทำงานหนักมาก ๆ ทุกวัน กรองของเสียออกจากเลือดกว่า 180 ลิตรต่อวัน แต่ถ้าถามว่า "รู้สึกอะไรผิดปกติบ้างไหม?" หลายคนก็ตอบว่า "ไม่รู้สึกอะไรเลยนะ" — และนั่นแหละคือปัญหาใหญ่ของโรคไตเรื้อรัง (CKD) เพราะในระยะแรก ไตแทบไม่ส่งสัญญาณเตือนใด ๆ ให้รู้เลย

โรคไตเรื้อรังเป็นหนึ่งในโรคที่เงียบที่สุดในโลกการแพทย์ กว่าจะเริ่มรู้สึกว่า "มีอะไรผิดปกติ" เช่น บวม อ่อนเพลียผิดปกติ หรือปัสสาวะเปลี่ยนไป ไตมักเสียหายไปในระดับที่มากพอสมควรแล้ว นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไม "การตรวจก่อน" ถึงสำคัญกว่า "การรอจนมีอาการ" มาก

แล้วจะรู้ได้ยังไงว่าไตยังโอเคอยู่หรือเปล่า? วิธีที่ง่ายและเข้าถึงได้มากที่สุดวิธีหนึ่งคือการตรวจ Urine Protein หรือการตรวจหาโปรตีนในปัสสาวะ ซึ่งไม่ต้องงดน้ำ ไม่ต้องงดอาหาร แค่เก็บปัสสาวะก็รู้ผลได้เร็วมาก

ทำไมโปรตีนในปัสสาวะถึงสำคัญกับสุขภาพไต?

โดยปกติแล้ว ไตที่ทำงานดีจะกรองของเสียออก แต่จะดักโปรตีนไว้ไม่ให้หลุดออกมาในปัสสาวะ แต่เมื่อไหร่ที่ไตเริ่มเสียหาย โปรตีนก็จะรั่วออกมาในปัสสาวะมากกว่าปกติ ซึ่งเรียกว่า Proteinuria การพบโปรตีนในปัสสาวะจึงเป็นสัญญาณเตือนตั้งแต่เนิ่น ๆ ว่าไตกำลังบาดเจ็บ แม้จะยังไม่มีอาการใด ๆ เลยก็ตาม การจับสัญญาณนี้ได้เร็ว ทำให้มีโอกาสชะลอความเสียหายและดูแลไตได้อย่างตรงจุดมากขึ้น

ใครบ้างที่ควรตรวจ Urine Protein?

แม้ทุกคนจะได้ประโยชน์จากการตรวจ แต่กลุ่มที่แนะนำเป็นพิเศษได้แก่คนที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไต หรือคนที่กินยาแก้ปวด/ยาต้านอักเสบบ่อย ๆ นอกจากนี้ผู้ที่ดื่มน้ำน้อย ทำงานในที่อากาศร้อน หรือมีน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ ก็ถือว่าควรตรวจด้วยเช่นกัน อย่างไรก็ดี คนที่ดูสุขภาพดี ไม่มีโรคประจำตัว ก็ควรตรวจเป็นพื้นฐานอย่างน้อยปีละครั้ง เพราะความเสี่ยงบางอย่างมาเงียบ ๆ โดยไม่บอกล่วงหน้า

ดูแลไตในชีวิตประจำวัน ทำอะไรได้บ้าง?

นอกจากการตรวจสุขภาพสม่ำเสมอแล้ว ไลฟ์สไตล์ก็มีผลกับไตมากกว่าที่หลายคนคิด การดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอ (ประมาณ 6-8 แก้วต่อวันในคนทั่วไป) ลดอาหารรสเค็มจัด ไม่กินยาแก้ปวดพร่ำเพรื่อ ควบคุมระดับน้ำตาลและความดันให้อยู่ในเกณฑ์ดี รวมถึงออกกำลังกายสม่ำเสมอ ล้วนเป็นสิ่งที่ช่วยลดภาระของไตได้จริง ถ้าอยากรู้ว่าตอนนี้ไตของเราอยู่ในสภาพดีแค่ไหน การตรวจก็เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุด

  • โรคไตระยะแรกมักไม่มีอาการ ยิ่งรู้เร็ว ยิ่งมีโอกาสดูแลไตได้ดีกว่า
  • Urine Protein คือการตรวจหาโปรตีนในปัสสาวะ ช่วยจับสัญญาณผิดปกติของไตได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ
  • ตรวจง่าย ไม่ต้องงดน้ำหรืองดอาหาร เหมาะกับคนที่ไม่มีเวลา
  • ผู้ที่มีเบาหวาน ความดัน หรือประวัติครอบครัวเป็นโรคไต ควรตรวจเป็นประจำทุกปี
  • ดูแลไตได้ตั้งแต่วันนี้ด้วยการปรับพฤติกรรม ดื่มน้ำให้พอ ลดเค็ม ลดยาแก้ปวดที่ไม่จำเป็น

ไตดูแลเราทุกวัน ถึงเวลาแล้วที่เราจะหันมาดูแลไตบ้าง ขณะนี้ที่ W Medical Hospital สมุทรสาคร มีบริการตรวจ Urine Protein ฟรี มูลค่า 200 บาท แค่ทำแบบประเมินสุขภาพไต 2 นาทีก็รับ Voucher ได้เลย ง่ายมาก ๆ อยากรู้ว่าไตตัวเองเสี่ยงไหม ลองทำแบบประเมินสั้น ๆ ได้ที่ roogondee.com หรือจะปรึกษา